"Waarom verandert de achternaam van een vrouw als zij trouwt? Staat dit in de islam?" is een vraag waarbij modern recht en islamitisch recht met elkaar verward worden. Veel mensen denken dat het aannemen van de achternaam van de echtgenoot een religieuze verplichting is. In werkelijkheid staat in de islam het behoud van de afstamming (nasab) centraal.
De DuaMio Wisdom-benadering doet hier het volgende: eerst wordt het oordeel verhelderd, daarna wordt de context getoond en vervolgens wordt de wijsheid vertaald naar taal die de mens van vandaag kan begrijpen.
Kort antwoord: in de islam verandert de afstamming niet
In de islam is het huwelijk geen eigendomsoverdracht, maar een rechtsgeldige overeenkomst tussen twee partijen. Wanneer een vrouw trouwt, wordt zij niet losgemaakt van de afstamming van haar vader en gaat zij niet over in de familielijn van haar echtgenoot. Het huwelijk draagt de identiteit van de vrouw niet over in het eigendom van de man.
Oordeelslaag: Al-Ahzaab 5 en het beginsel van de afstamming
De Koran gebiedt dat iedereen wordt toegeschreven aan zijn werkelijke vader; dit beginsel toont aan dat afstamming en nasab niet veranderd kunnen worden:
"Roept hen bij de namen van hun vaders; dat is rechtvaardiger bij God. Maar als jullie hun vaders niet kennen, dan zijn zij jullie broeders in het geloof en jullie vrienden. En jullie hebben geen overtreding voor de fouten die jullie erin begaan hebben, maar wel voor wat jullie harten opzettelijk hebben gedaan. En God is vergevend en barmhartig."
- Uit Soera Al-Ahzaab, vers 5 (vertaling: Fred Leemhuis)
Dit beginsel geldt ook voor het huwelijk, want een huwelijk verandert de biologische oorsprong niet. De vrouw blijft eigenaar van haar eigen familie, haar eigen afstamming en haar eigen identiteit.
Voorbeelden uit de geschiedenis: de vrouw wordt genoemd naar haar vader
In het tijdperk van de Profeet werden vrouwen ook na hun huwelijk nooit met de naam van hun echtgenoot aangeduid, maar altijd met die van hun vader: Aisha bint Abi Bakr (Aisha, dochter van Aboe Bakr), Hafsa bint Oemar, Chadidja bint Choewaylid en de dochter van de Profeet, Fatima az-Zahra bint Mohammed. Zelfs nadat Fatima met Ali ibn Abi Talib (moge God tevreden met hem zijn) trouwde, werd zij nooit "bint Ali" genoemd, maar altijd "bint Mohammed" of, met de nispa naar haar vader, "bintoe Rasoelillah". Deze naamgeving is het duidelijkste historische bewijs dat het huwelijk de afstamming van de vrouw niet verandert.
Contextlaag: het veranderen van de achternaam is van westerse oorsprong
Dat een vrouw bij haar huwelijk de achternaam van haar man aanneemt, is geen product van de islam, maar van de westerse cultuur. In het oude Romeinse recht en in het westerse recht verloor een vrouw bij haar huwelijk grotendeels haar juridische zelfstandigheid en werd zij vrijwel als "eigendom" van haar echtgenoot beschouwd (in de Engelse common-law doctrine als coverture); daarom werd haar oude identiteit uitgewist en nam zij de achternaam van de man aan. De islam heeft de vrouw echter nooit als eigendom van de man beschouwd en heeft haar een zelfstandige rechtsbevoegdheid toegekend. Ook de praktijk in Turkije is via de Achternaamwet van 1934 en het Turks Burgerlijk Wetboek - afgeleid van het Zwitsers Burgerlijk Wetboek - het rechtssysteem binnengekomen. Om die reden is het onjuist te zeggen: "De vrouw moet de achternaam van haar man aannemen, want de islam eist dat."
Wijsheidslaag: de identiteit van de vrouw wordt beschermd
De islam beschouwt de vrouw niet als een verlengstuk of eigendom van de man. Zowel vóór als na haar huwelijk is de vrouw een zelfstandige juridische persoon: zij kan bezit hebben, erven, ontvangt mahr, en kan haar eigen inkomsten beheren. Het behoud van haar afstamming is een onderdeel van deze zelfstandige identiteit.
Waarom is het behoud van de afstamming belangrijk?
Onder de vijf fundamentele doelen die het islamitische recht beschermt (maqaasid al-shari'a) wordt ook het behoud van de afstamming (hifz al-nasab) genoemd. De nasab beschermt familiebanden, het erfrecht, de grenzen van privacy (mahram-relaties) en de kennis van iemands oorsprong. Het uitwissen of veranderen van iemands werkelijke afstamming kan het familierecht ernstig verstoren. Daarom wordt afstamming in de islam niet gezien als een etiket dat vanwege administratief gemak of een huwelijk zomaar gewijzigd kan worden. Het toeschrijven van zichzelf aan de afstamming van een ander is door de Profeet met bijzonder krachtige bewoordingen bekritiseerd:
"Het Paradijs is verboden voor degene die zichzelf naar iemand anders dan zijn eigen vader noemt."
- Al-Boechari, Faraa'id 29 (nr. 6768); Moeslim, Imaan 63 (nr. 63) - van Sa'd ibn Abi Waqqas (moettafaqoen alaih, sahih)
Deze hadith laat zien dat een verandering van afstamming niet slechts een kwestie van een naam is, maar een ernstige schending van rechten. Het veranderen van de achternaam van een vrouw bij een huwelijk valt uiteraard niet onder deze zware waarschuwing; de hadith gaat over de intentie om zich los te maken van de eigen vader en zichzelf aan een andere vader toe te schrijven. Toch herinnert hetzelfde beginsel ons eraan: de islam beschouwt de afstamming als een toevertrouwd goed en niet als een etiket dat naar believen veranderd mag worden.
De praktijk in islamitische landen
Vandaag de dag blijven vrouwen in veel islamitische landen (Saoedi-Arabië, Egypte, Marokko, Indonesië enzovoort) na hun huwelijk hun eigen achternaam gebruiken; dit is in overeenstemming met de islamitische opvatting van afstamming. Het behouden van de eigen achternaam door een vrouw is dus geen moderne opstand, maar juist een toepassing die dichter bij het diepgewortelde afstammingsprincipe van de islam staat.
De juiste maat zien
In de kern van de kwestie ligt dit: de islam draagt de identiteit van een vrouw met het huwelijkscontract niet over in het eigendom van de man; de band van afstamming is aangeboren, en de vrouw wordt bij haar huwelijk niet losgemaakt van deze band. De Koran gebiedt met "Roept hen bij de namen van hun vaders" (Al-Ahzaab 5) rechtstreeks het behoud van de afstamming; de praktijk uit het tijdperk van de Profeet maakt dit beginsel concreet: Aisha bint Abi Bakr, Hafsa bint Oemar, Chadidja bint Choewaylid en Fatima bint Mohammed worden ook na hun huwelijk met de nispa naar hun eigen vaders genoemd. De westerse praktijk van "het aannemen van de achternaam van de echtgenoot" komt daarentegen voort uit de coverture-doctrine en de moderne burgerlijke wetboeken; zij draagt het spoor van het westerse recht, niet van de islam. Daarom is het behouden van de eigen achternaam door een vrouw geen moderne opstand, maar de natuurlijke voortzetting van een recht dat de islam 14 eeuwen geleden al erkende. De kwestie gaat niet slechts over een registerinschrijving; zij gaat over het beschermen van wie iemand is, uit welke wortel iemand komt en van welke familie iemand het toevertrouwde goed is.
Samenvatting
In de islam hoeft een vrouw bij haar huwelijk haar achternaam niet te veranderen. De vrouw blijft verbonden met de afstamming van haar vader. Het huwelijk maakt de vrouw niet tot eigendom van de man; het maakt geen einde aan haar identiteit, haar bezit of haar juridische persoonlijkheid.
De vraag is niet: "Moet een vrouw bij haar huwelijk de achternaam van haar man aannemen?"
De werkelijke vraag is:
"Is het behouden van haar eigen naam, afstamming en identiteit door een vrouw een moderne opstand, of een recht dat de islam 14 eeuwen geleden al erkende?"
DuaMio Wijsheid Serie
Verwonder. Begrijp. Beleef.
Beeldnoot: De afbeeldingen in dit artikel zijn licentievrije stockafbeeldingen die bij het onderwerp passen. Bron en licentie staan bij elke afbeelding vermeld.
Inhoudsnotitie: Dit artikel is met AI-ondersteuning samengesteld op basis van betrouwbare bronnen; Koranverzen zijn letterlijk overgenomen uit de goedgekeurde vertaling (Sofian S. Siregar voor het Nederlands), en het artikel is vóór publicatie redactioneel en op religieuze gevoeligheid gecontroleerd.
