De vraag "Waarom werd adoptie verboden?" wordt vaak gesteld vanuit het misverstand dat de islam zou verhinderen dat men zich over wezen ontfermt. Wat verboden is, is echter niet het zorgen voor een wees; het is het veranderen van de biologische afstamming van het kind, het als eigen zoon of dochter registreren en het doen vergeten van zijn werkelijke nasab (afstamming).
De DuaMio Wisdom-benadering doet hier het volgende: eerst wordt de bepaling verhelderd, dan de context getoond en vervolgens de wijsheid vertaald naar de taal die de mens van vandaag begrijpt.
Kort antwoord: Wel bescherming, geen wijziging van afstamming
De islam beschouwt het zorgen voor een kind zonder ouders als een grote verdienste. Toch staat zij niet toe dat de identiteit van het kind wordt gewijzigd door te zeggen: "Vanaf nu ben je ons eigen kind, vergeet je echte vader." Want elk mens heeft het recht zijn eigen wortels te kennen; liefde moet niet op leugens, maar op het besef van rentmeesterschap worden gebouwd.
Bepalingslaag: Al-Ahzaab 4-5 en de bescherming van de afstamming
De Koran stelt met een duidelijke bepaling een grens aan het beschouwen van een aangenomen kind als eigen kind:
"God heeft in geen enkele man twee harten gemaakt. En Hij heeft jullie echtgenotes tegen wie jullie de zihaar-formule uitspreken niet tot jullie moeders gemaakt en Hij heeft jullie aangenomen zonen niet tot jullie eigen zonen gemaakt. Dat is jullie uitspraak met jullie mond, maar God zegt de waarheid en Hij wijst de weg."
- Uit Soera Al-Ahzaab, vers 4 (vertaling: Fred Leemhuis)
Meteen daarna gebiedt vers 5 de bescherming van de afstamming:
"Roept hen bij de namen van hun vaders; dat is rechtvaardiger bij God. Maar als jullie hun vaders niet kennen, dan zijn zij jullie broeders in het geloof en jullie vrienden. En jullie hebben geen overtreding voor de fouten die jullie erin begaan hebben, maar wel voor wat jullie harten opzettelijk hebben gedaan. En God is vergevend en barmhartig."
- Uit Soera Al-Ahzaab, vers 5 (vertaling: Fred Leemhuis)
Dus als de echte vader van het kind bekend is, wordt het kind naar hem genoemd; is die niet bekend, dan wordt het kind opgenomen als "broeder in het geloof en vriend", maar er wordt geen verzonnen afstamming geconstrueerd. Tussen het aangenomen kind en degene die het opneemt ontstaat niet automatisch een bloedband, erfrecht of mahram-relatie; wel kan de persoon bij leven schenkingen aan het kind doen of bij testament vermogen nalaten.
Contextlaag: In de Djaahiliyya werd het aangenomen kind als eigen kind beschouwd
In het tijdperk van de Djaahiliyya werd een aangenomen kind als eigen kind aanvaard, werd de echte vader vergeten en werd het kind bij de naam van de adoptant genoemd. Zo werd ook Zayd ibn Haritha een tijdlang "Zayd ibn Mohammed" genoemd. De islam heeft deze gewoonte gecorrigeerd; want het uitwissen van de biologische werkelijkheid bracht het familierecht, het erfrecht en de mahram-verhoudingen in de war.
Wat veranderde de gebeurtenis met Zaynab?
In de Djaahiliyya werd de ex-vrouw van een aangenomen zoon als even verboden beschouwd als de ex-vrouw van een eigen zoon. Om dit diepgewortelde taboe te doorbreken, vond het huwelijk tussen de Profeet en Zaynab bint Djahsh, die door Zayd was gescheiden, plaats op goddelijk bevel (Al-Ahzaab 33:37). Deze gebeurtenis was geen persoonlijke wens, maar het daadwerkelijk afschaffen van een verkeerde sociale regel. De wijsheid van het vers luidde: een aangenomen zoon is geen eigen zoon; trouwen met de ex-vrouw van een aangenomen zoon is niet hetzelfde als trouwen met de ex-vrouw van een eigen zoon.
Wijsheidslaag: De identiteit van het kind wordt beschermd
Wanneer een kind opgroeit en later zijn biologische wortels ontdekt, kan het gevoel dat er jarenlang tegen hem is gelogen een zwaar trauma zijn. De islam voorkomt deze breuk vanaf het begin: het kind krijgt liefde, zorg, tederheid en vertrouwen; maar zijn afkomst wordt niet verborgen. Deze eerlijkheid beschermt de persoonlijkheid van het kind.
Zorg voor de wees is de oproep van de Profeet
Terwijl de islam wijziging van de afstamming verbiedt, plaatst zij de zorg voor de wees op de hoogste rang van verdienste. De Profeet (vrede zij met hem) heeft gezegd:
"Ik en degene die de zorg voor het weeskind op zich neemt, zijn zó in het Paradijs."
- Al-Boechari, Talaaq 25 (nr. 5304); Adab 24 (nr. 6005); Moeslim, Zoehd 42 (nr. 2983) - van Sahl ibn Sa'd (moettafaqoen alaih, sahih). Terwijl de Profeet dit zei, toonde hij zijn wijs- en middelvinger en spreidde ze licht.
Deze hadith laat zien dat de bepaling "je zorgt voor de wees, maar wijzigt zijn afstamming niet" geen koud verbod is; integendeel, zij is een aansporing die de zorg tot het niveau van buurschap met de Profeet in het Paradijs verheft.
De kwestie van mahram
Omdat er tussen het aangenomen kind en het gezin dat het opneemt geen bloedband ontstaat, gelden de mahram-bepalingen niet zoals bij een eigen kind wanneer het kind opgroeit. Dit is belangrijk opdat de grenzen binnen het gezin niet vertroebelen. Als het kind op jonge leeftijd (tijdens de zoogperiode) door de vrouw des huizes of een familielid wordt gezoogd, kan er melkverwantschap ontstaan en kan de mahram-kwestie op die manier worden opgelost.
Rechtvaardigheid in het erfrecht
Het aangenomen kind automatisch tot erfgenaam maken kan de erfrechten van de werkelijke bloedverwanten verstoren; de islam bouwt het erfrecht op nasab en juridische verwantschap. Daarnaast kan de adoptant bij leven schenkingen aan het kind doen en via een testament (tot maximaal een derde van het vermogen) vermogen nalaten. Het kind wordt dus niet verwaarloosd; maar het erfsysteem wordt niet gebouwd op een leugenachtige afstamming.
De maatstaf onderscheiden
De kern van de kwestie is deze: de islam maakt onderscheid tussen "zich ontfermen over wie geen naasten heeft" en "de biologische werkelijkheid uitwissen". Terwijl het zorgen voor een wees een verdienste is die buurschap met de Profeet oplevert, is het veranderen van de afstamming van het kind een leugen die hem in zijn toekomst afsnijdt van zijn eigen waarheid. Ook de moderne psychologie van vandaag bespreekt hoe belangrijk het voor de persoonlijkheid van het kind is om een gezonde relatie met de kennis van zijn afkomst op te bouwen; de islam heeft deze kwestie veertien eeuwen geleden zowel met een vers (Al-Ahzaab 4-5) als met een handeling (het teruggeven van de afstamming van Zayd ibn Haritha) tot een oplossing gebracht. De moderne geest leest liefde vaak als "alles naar zichzelf toe trekken"; de islam definieert liefde daarentegen als "opnemen en beschermen, maar ook de waarheid beschermen". Opname wordt niet op leugens, maar op het besef van rentmeesterschap gebouwd; de identiteit van het kind is gewaarborgd.
Samenvatting
De islam verbiedt niet het zorgen voor een aangenomen kind; zij verbiedt het wijzigen van zijn afstamming. Pleegouderschap, bescherming en zich ontfermen over de wees zijn een grote verdienste. Maar het kind wordt naar zijn echte vader genoemd; ook de bepalingen omtrent erfrecht en mahram worden volgens de waarheid geregeld.
De vraag luidt niet: "Verbiedt de islam het zich ontfermen over de wees?"
De werkelijke vraag is:
"Is het nodig om, om zich over een kind te ontfermen, zijn echte vader en zijn wortels uit te wissen, of kan het ook worden bemind, niet met een leugen, maar met het besef van rentmeesterschap?"
DuaMio Wijsheid Serie
Verwonder. Begrijp. Beleef.
Beeldnoot: De afbeeldingen in dit artikel zijn licentievrije stockafbeeldingen die bij het onderwerp passen. Bron en licentie staan bij elke afbeelding vermeld.
Inhoudsnotitie: Dit artikel is met AI-ondersteuning samengesteld op basis van betrouwbare bronnen; Koranverzen zijn letterlijk overgenomen uit de goedgekeurde vertaling (Sofian S. Siregar voor het Nederlands), en het artikel is vóór publicatie redactioneel en op religieuze gevoeligheid gecontroleerd.
