"Is kuisheidsbedekking alleen voor vrouwen? Bestaat er geen ingetogenheid voor mannen?" Dat is een terechte vraag. Want kuisheidsbedekking wordt meestal alleen besproken vanuit de hoofddoek en vrouwenkleding. Terwijl in de Koran het gebod van kuisheid en terughoudendheid éérst tot de mannen wordt gericht.
De DuaMio Wisdom-benadering doet hier het volgende: eerst wordt het oordeel verhelderd, daarna wordt de context getoond, en vervolgens wordt de wijsheid in een taal gebracht die de mens van vandaag begrijpt.
Kort antwoord: Het eerste gebod is aan de man
De Koran richt het gebod van kuisheid en terughoudendheid eerst tot de gelovige mannen:
"Zeg tot de gelovige mannen dat zij hun ogen neerslaan en hun kuisheid bewaren. Dat is reiner voor hen. God is welingelicht over wat zij doen."
- Uit Soera An-Noer, vers 30 (vertaling: Fred Leemhuis)
In het daaropvolgende vers 31 wordt hetzelfde gebod tot de gelovige vrouwen gericht. Deze volgorde is belangrijk: terwijl de islam de vrouw opdraagt zich te bedekken, laat hij de man niet vrij. De eerste ingetogenheid van de man ligt in zijn oogleden.
Laag van het oordeel: Ook de man heeft avret
De man heeft ook een fysieke ingetogenheid: het is verplicht (fard) om het gedeelte tussen navel en knie te bedekken. Bovendien worden nauwsluitende of doorschijnende kleding die de lichaamscontouren onthullen ook voor de man ongepast geacht. Ook het gebruik van pure zijde en goud is voor de man door een hadith verboden:
"Deze twee (goud en zijde) zijn verboden voor de mannen van mijn oemma en toegestaan voor de vrouwen."
- At-Tirmidzi, Libas 1 (nr. 1720); An-Nasa'i, Ziena 40; Aboe Dawoed, Libas 11 (hasan-sahih)
Dus in de islam heeft de man niet de vrijheid om "aan te trekken wat hij wil, te kijken naar wat hij wil"; ook hij kent grenzen die van kleding tot gedrag reiken.
Wat is de ingetogenheid van de blik?
De zwaarste beproeving van de man is vaak zijn blik; zijn ingetogenheid ligt bovenal in zijn "oogleden". De Profeet heeft ernstig gewaarschuwd tegen de opzettelijke blik die volgt op de eerste, onopzettelijke blik die op iets verbodens valt:
"O Ali! Laat op één blik geen tweede blik volgen; de eerste blik (onopzettelijk) is van jou, de tweede (opzettelijk) is tegen jou."
- Aboe Dawoed, Nikaah 43; At-Tirmidzi, Adab 28; Ahmad ibn Hanbal, Musnad V/351, 353 (hasan)
Naar het verbodene kijken beïnvloedt het hart, bezoedelt de geest en beschadigt de rust van het gezin. Daarom gebiedt de islam de man om éérst zijn blik te leren beteugelen.
Het belangrijkste principe hier is dit: de bedekking van de vrouw heft de verantwoordelijkheid van de man niet op. Hoe de persoon tegenover hem zich ook kleedt, de man is verantwoordelijk voor zijn eigen blik. Kuisheid kijkt niet naar de vraag "wat deed de ander?", maar naar de vraag "wat deed ik zelf?"
Contextlaag: Djaahilijja en de cultuur van uitstalling
In de pre-islamitische samenleving was er zowel voor vrouwen als voor mannen een ernstig probleem van kuisheid en privacy; zozeer zelfs dat de veelgodendienaars praktijken hadden zoals het naakt rondlopen om de Ka'aba. In deze omgeving heeft de islam het menselijk lichaam ontdaan van zijn status als uitstallingsobject en beschermd met waardigheid, deugd en privacy. Door het begrip "avret" zowel voor mannen als voor vrouwen te introduceren, werden de grenzen getrokken.
Wijsheidslaag: Overeenkomstig de fitra, wederzijdse verantwoordelijkheid
Vrouw en man hebben dezelfde waarde; maar hun aangeboren aard (fitra) en manieren van sociale interactie zijn niet identiek. In de klassieke commentaren wordt aangegeven dat de man ontvankelijker is voor visuele prikkels, en daarom is het eerste gebod aan hem "zijn blik te beteugelen". Dat de fysieke bedekking van de vrouw uitgebreider is, maakt deel uit van dit evenwicht. Dit verschil is geen superioriteit of tekortkoming; het is een wederzijdse verdeling van verantwoordelijkheid die beide partijen beschermt. De maat is niet eenzijdig: de man wordt beproefd met zijn blik, de vrouw met haar bedekking, en beiden met hun waardigheid.
Kuisheidsbedekking is meer dan alleen stof
Kuisheidsbedekking begint bij kleding, maar eindigt daar niet. Blik, gang, spraak, stemtoon, intentie, gebruik van sociale media en grenzen met het andere geslacht behoren ook tot kuisheid. Het uiteindelijke doel is zowel voor vrouw als voor man het opbouwen van een waardigheid die de mens niet reduceert tot een seksueel object.
Kledinggrenzen, privacy en bijzondere situaties
De ingetogenheid van de man bestaat niet alleen uit "zijn blik beteugelen"; zij omvat ook kleding, gedrag en grenzen van privacy. Voor de man is het gebruik van pure zijde en goud verboden; ook opzichtige, hoogmoedige of pronkerige kleding doorbreekt de lijn van waardigheid. Voor de vrouw zijn goud en zijde toegestaan, maar het is essentieel dat deze niet aan niet-mahram worden geëtaleerd.
Kuisheidsbedekking wordt ook door sociaal gedrag voltooid: het vermijden van chalwa (alleen zijn met niet-mahram), zich houden aan de etiquette van privacy, het bewaren van de grenzen van blik en spraak - deze gelden zowel voor mannen als voor vrouwen. Ook in het gebed en bij aanbidding kent kuisheidsbedekking bijzondere toepassingen; in het gebed bedekt de man de minimale avret-grens, terwijl de vrouw haar lichaam bedekt behalve handen, gezicht en volgens sommige opvattingen ook de voeten. Bij bijzondere vormen van aanbidding zoals de ihraam gelden er ook verschillende grenzen voor mannen en vrouwen. Dit beeld toont dat kuisheidsbedekking geen eenzijdig vrouwenkwestie is, maar een omvattend kuisheidssysteem dat naar geslacht verschilt.
De maat leren zien
De kern van de kwestie is deze: kuisheidsbedekking is niet louter een kwestie van stof, maar een systeem dat kuisheid voor man en vrouw samen opbouwt. De Koran legt de volgorde vast als "eerst laat de man zijn blik neerslaan, daarna bedekke de vrouw zich"; de verantwoordelijkheid is geen last die de ene partij op de andere kan afschuiven. De man wordt beproefd langs de lijn van goud/zijde/hoogmoed, de vrouw langs de lijn van bedekking/waardigheid; beiden zijn gemeenschappelijk in de grenzen van blik, kijken, spraak en gedrag. Omdat het schermtijdperk van vandaag zowel de behoefte tot tonen als tot kijken heeft aangewakkerd, is deze beproeving niet lichter geworden, maar juist zwaarder. De moderne geest neigt ertoe vrijheid te lezen als "grenzeloos kijken en tentoonspreiden"; de islam definieert vrijheid daarentegen als "jezelf en de ander niet tot consumptieobject maken". Als de bedekking van de vrouw een aanbidding is, dan is het beteugelen van de blik van de man evenzeer een volwaardige aanbidding.
Samenvatting
Kuisheidsbedekking is niet alleen voor de vrouw. De Koran gebiedt éérst de man zijn blik te beteugelen. Ook de man is verantwoordelijk wat betreft lichaam, blik, gedrag en kuisheid. De ingetogenheid van de vrouw heft de verantwoordelijkheid van de man niet op.
De vraag is niet: "Waarom is kuisheidsbedekking alleen voor de vrouw?"
De werkelijke vraag is:
"Bij wie legt de Koran de grens éérst - bij de vrouw die gevraagd wordt zich te bedekken, of bij de man die geboden wordt zijn blik te beteugelen?"
DuaMio Wijsheid Serie
Verwonder. Begrijp. Beleef.
Beeldnoot: De afbeeldingen in dit artikel zijn licentievrije stockafbeeldingen die bij het onderwerp passen. Bron en licentie staan bij elke afbeelding vermeld.
Inhoudsnotitie: Dit artikel is met AI-ondersteuning samengesteld op basis van betrouwbare bronnen; Koranverzen zijn letterlijk overgenomen uit de goedgekeurde vertaling (Sofian S. Siregar voor het Nederlands), en het artikel is vóór publicatie redactioneel en op religieuze gevoeligheid gecontroleerd.
